Pokazywanie postów oznaczonych etykietą szopka neapolitańska. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą szopka neapolitańska. Pokaż wszystkie posty

środa, 24 grudnia 2014

Szopka w operze


Boże Narodzenie to i szopka.
Szopki są różne i budowane z różnych materiałów i w różnych miejscach. Można i w operze.




W tym roku „szopka w operze” to chyba najsłynniejsza na świeci szopka, gdyż ustawiono ją na placu św. Piotra w Watykanie.


Od 19 grudnia można ja podziwiać na watykańskim placu. Obok szopki stoi choinka, która w tym roku została przywieziona z południowowłoskiego regionu Kalabria.


Ponad 25-metrowa jodła została przywieziona do Watykanu 4 grudnia. Światła na niej zabłysły 19 grudnia. Tego samego dnia została też odsłonięta szopka.


Wykorzystano w niej scenografię do opery "Napój miłosny" Gaetano Donizettiego, wystawionej w werońskiej Arenie. To właśnie fundacja opiekująca się tym starożytnym amfiteatrem jest fundatorem szopki. 


Składają się na nią 20 figur z terakoty naturalnej wielkości, a całość nosić tytuł: Szopka w Operze. W uroczystości zapalenia świateł na ponad 20-metrowym świerku białym udział wzięli hierarchowie z Watykanu oraz przedstawiciele władz regionu Kalabria i Werona.


Drzewko wyróżnia się tym, że ma dwa połączone ze sobą pnie. W tym roku wprowadzono zmianę do przedświątecznych uroczystości w Watykanie.


Szopka została odsłonięta przy okazji zapalenia świateł na choince, a nie, jak dotychczas, w wigilijny wieczór. W piątek, 19 grudnia, papież Franciszek przyjął na audiencji ofiarodawców choinki i szopki. 


Zwyczaj ich ustawiania na placu Świętego Piotra wprowadził Jan Paweł II w 1982 roku.



Zwieńczeniem piątkowych uroczystości była inauguracja nowego oświetlenia kopuły i bazyliki watykańskiej. Zamontowano tam system energooszczędnych żarówek LED.

czwartek, 23 grudnia 2010

Szopka betlejemska

Święta Bożego Narodzenia można poznać w różnych miejscach na świecie między innymi po tym, że na ulicach spotyka się dekoracje w postaci choinek, Mikołajów, śnieżnych bałwanów – i to nawet w krajach tropikalnych, gdzie nigdy nie widziano śniegu - no i oczywiście szopki betlejemskie.


Tradycja wiąże szopkę betlejemską ze św. Franciszkiem z Asyżu. To on zbudował pierwszą szopkę w wiosce Greccio, niedaleko miasta Rieti w roku 1223. Szopka w Greccio była jednak właściwie pierwowzorem jasełek - scenki opowiadającej o Narodzeniu Pańskim. Święty użył w tym celu żywego osła i woła. Opowieść o historii szopek należy jednak zacząć o wiele wcześniej...

Wszystko ma swoje korzenie w czci, jaką otaczane jest miejsce Narodzenia Pańskiego. Kult ten zaczął się w IV wieku. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa nikt bowiem nie przywiązywał tak wielkiej wagi do miejsca i daty Bożego Narodzenia. Dla pierwszych chrześcijan liczył się tylko sam fakt, że Bóg stał się człowiekiem. Pamięć o miejscu i dacie zupełnie zaginęła. Dopiero w III wieku podjęto wysiłki ustalenia, kiedy właściwie urodził się Chrystus. Teolodzy wysuwali różne hipotezy, pojawiały się różne daty: 6 i 10 stycznia, 25 marca, 15 i 20 kwietnia, 20 i 25 maja... Kościół w Armenii opowiedział się za 6 stycznia, egipski - za 8 stycznia. Wreszcie sobór w Nicei w roku 325 ogłosił oficjalnie, że właściwą datą jest 25 grudnia.


  W ówczesnych kulturach pogańskich obchodzono wówczas liczne święta związane z przesileniem zimowym - gdy dzień zaczyna stawać się dłuższy. W starożytnym Rzymie obchodzono hucznie święto Natalis Solis Invicti - Narodziny Niezwyciężonego Słońca. Nadanie starym, pogańskim obrzędom nowej, chrześcijańskiej treści okazało się bardzo skuteczne. 


Grota betlejemska, miejsce narodzin Chrystusa, wraz ze znajdującym się tam żłóbkiem, od samego początku była miejscem szczególnego pietyzmu i czci chrześcijan. Dokumentują to liczne przekazy z wczesnych wieków chrześcijaństwa. Z polecenia Heleny, matki cesarza Konstantyna, zbudowano nad grotą w IV wieku Bazylikę Narodzin Chrystusa. W następnym wieku doznała ona znacznych uszkodzeń, ale już około 540 roku, z polecenia cesarza Justyniana, została odrestaurowana i w swej zasadniczej konstrukcji przetrwała do dzisiaj. Została nawet oszczędzona w czasie niszczycielskiej inwazji perskiej w roku 614. 

Od czasu wybudowania Bazyliki w nocy z 24 na 25 grudnia (wówczas wraz z zapadnięciem zmroku uważano, że zaczyna się już następna doba) odbywały się w tym miejscu uroczystości.

Wkrótce Rzym zapragnął mieć własny żłóbek. Od VI wieku w tamtejszym kościele Santa Maria Maggiore czczono relikwie żłóbka pochodzące z groty betlejemskiej. Tam również znajduje się zachowana częściowo marmurowa rzeźba Arnolfo di Cambio z 1272 r., uważana za pierwowzór szopki.
Zwyczaj budowania szopek w kościołach zapanował w ostatniej ćwierci XV wieku w Neapolu. Stamtąd na początku XVI wieku rozpowszechnił się w pozostałych częściach Włoch i w Hiszpanii (Neapol należał wówczas do Hiszpanii), a za jej pośrednictwem w Ameryce Łacińskiej. Potem, w końcu XVI wieku, był już znany we wszystkich krajach katolickich.  Wtedy też zapewne tradycja dotarła do Polski. pierwszą szopkę w Pradze zbudowano w 1562 roku.

Szopki z XV-XVIII wieku określa się dziś czasami mianem typu neapolitańskiego. Świętej Rodzinie towarzyszą przy żłóbku charakterystyczni przedstawiciele danego narodu - mieszczanie, chłopi, rzemieślnicy, górale, aktualni przedstawiciele władzy cywilnej, wojsko, itd.


Najbardziej okazałe z tych szopek powstały w XVIII wieku. W Muzeum św. Marcina w Neapolu przechowuje się szopkę złożoną ze 171 pasterzy, 108 zwierząt i 100 innych przedmiotów.
Tego typu szopki stawiano wszędzie. Wiele z nich miało zamontowane urządzenia mechaniczne, pozwalające na poruszanie się figur.

Pierwotnie szopki stawiano i budowano dla celów parafialnych. Przyjmuje się powszechnie, że szopki zaczęły pojawiać się także w domach prywatnych dopiero od XVIII wieku pod wpływem reform austriackich Józefa II, który zakazał w swoim cesarstwie prezentowania bożonarodzeniowych przedstawień w budynkach kościelnych.

W XIX wieku zaczęły powstawać tzw. szopki orientalne. Miały one swym wyglądem bardziej przypominać Betlejem, a mniej najbliższą okolicę. Obecnie, jak na początku, dominuje styl regionalny, o wyraźnie widocznych cechach poszczególnych tradycji ludowych.


Wśród wielu tradycji polskich szopek, najbardziej znane są tzw. szopki krakowskie, cenione i znane już od XIX wieku. W swojej architekturze i zdobnictwie nawiązują one zawsze do monumentalnych, głównie gotyckich budowli starego Krakowa. Charakterystycznymi elementami tych szopek są: Zamek Królewski, Katedra na Wawelu, a zwłaszcza złota kopuła nad Kaplicą Zygmuntowską, mury obronne, Kościół Mariacki i inne zabytkowe świątynie, attyka Sukiennic oraz fasady staromiejskich budynków.



Za prekursorów tego stylu w szopkarstwie polskim uznaje się Michała i Leona Ezenekierów, murarzy i kaflarzy z podkrakowskiej wsi Krowodrze, obecnie dzielnicy miasta, będącej centrum szopkarstwa krakowskiego. Są oni autorami pierwszej szopki, wyraźnie inspirującej się zabytkową architekturą Krakowa. Od 1937 r. istnieje nawet tradycja konkursu na najpiękniejszy egzemplarz. Doroczna wystawa tych szopek (z przerwą w czasie okupacji niemieckiej oraz okresu stalinowskiego 1950-1954) odbywa się w pobliżu pomnika Adama Mickiewicza na Rynku Krakowskim.

Trudno powiedzieć która szopka jest najładniejsza. Z całą pewnością szopki nawiązujące do miejscowej kultury są skromniejsze w wykonaniu ale mają w sobie charakterystyczne „coś” czyniące z nich unikatowe dzieło sztuki.