Rajska Dolina

W środkowym Chile, u podnóża Andów, leży miasto Valparaiso. Jego nazwa oznacza „rajską dolinę”. Założone zostało w 1536 r.  przez hiszpańskiego zdobywcę Juan de Saavedra. W okresie kolonialnym był tutaj port i ośrodek gospodarczy wicekrólestwa Peru.

Bliska odległość od Santiago, stolicy Chile, sprawia, że Valparaiso jest ważnym portem u wybrzeża Oceanu Spokojnego.

Miejscowość ma bogatą historię, leży w strefie subdukcji, toteż wiele razy niszczone było przez trzęsienia Ziemi, co, prawdę mówiąc, sprzyja nowoczesnemu wyglądowi miasta, gdyż po każdym zniszczeniu przez trzęsienie ziemi było odbudowywane. W wielu dzielnicach miasta widać nowoczesne budynki powstające na wysokim brzegu oceanicznym.

Valparaiso jest, po Santiago, drugim co do wielkości miastem w kraju. Gęsto stłoczone, często kolorowe domy pokrywają strome wzgórza wyrastające niemal wprost z Oceanu Spokojnego. Pas nadbrzeża jest bowiem tak wąski, że dla wybudowania centrum musiano zasypać część zatoki.

Hiszpański zdobywca Juan de Saavedra, który w 1536 r. założył Valparaiso i ochrzcił to miasto imieniem swego rodzinnego miasta w Hiszpanii, traktował je przede wszystkim jako dogodną przystań po długim żeglowaniu. Góry osłaniają to miejsce przed częstymi i porywistymi wiatrami południowymi i zachodnimi.

W Valparaiso panuje niepowtarzalna atmosfera. Położenie w miejscu, gdzie góry łączą się bezpośrednio z morzem tworzy niesamowity klimat. Kolorowe domy na wzgórzach wyglądają jakby leżały na Oceanie Spokojnym. Góry osłaniają miasto przed ostrym wiatrem.

Sercem miasta jest Plaza Sotomayor, gdzie znajdują się budynki administracji miejskiej i dworzec Puerto. Niedaleko jest wiele kościołów, parków, bulwarów, teatrów i kawiarni, w których lubią przesiadywać turyści. Wzdłuż portu ciągną się budynki użyteczności publicznej i wielkie centrum handlowe.

W wąskich, bocznych uliczkach odnaleźć można pozostałości kolonialnej architektury. Układ ulic miasta jest bardzo skomplikowany, ale ma to swój urok, gdy spaceruje się wzdłuż wąskich zaułków, schodków i ślepych uliczek. W 2003 roku zabytkowe dzielnice miasta Valparaíso zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Mieszkańcy tego miasta są ludźmi o wielkim temperamencie. Można się o tym przekonać zwłaszcza w dni targowe, kiedy wiele ulic wypełnia się stanowiskami handlowymi. Na molo można spotkać miejscowych artystów, którzy prezentują swoje talenty.

Tutaj, nad brzegu oceanu, orientacja w topografii miasta jest jeszcze stosunkowo łatwa. Szerokie ulice zakręcają wraz z linią brzegową.

Ale na stokach wzgórz oraz w dolinach położonych poza centrum układ ulic przypomina chaos średniowiecznych miasteczek - istny labirynt małych uliczek, niezliczonych chodników, schodów, wąziutkich i krętych przejść oraz ślepych zaułków. Trzeba się tu urodzić, by móc bezbłędnie znaleźć drogę, bowiem nawet najlepsze plany miasta są zawodne.

Jednym z wielu elementów orientacyjnych jest 15 linii naziemnych kolejek liniowych, ascensores. Niektóre z nich wjeżdżają na wzgórza, więc za drobną opłatą kilku pesos można oszczędzić sobie trudu wspinaczki. Pomalowane na czerwono lub żółto wagoniki widać co prawda wszędzie, gorzej jest jednak ze znalezieniem przystanków. Kolejki te, a kursowały niegdyś na 28 trasach, powstały w latach 1883-1932 i należą do mistrzowskich osiągnięć techniki. Dzięki nim można godzinami zwiedzać miasto.

Valparaiso przez długie lata było ostoją dla okrążających przylądek Horn. W 1914 r., kiedy został otwarty Kanał Panamski, znaczenie portu zmalało, ale i tak pozostaje on największym portem na zachodnim wybrzeżu Ameryki Łacińskiej.

W porcie jest wiele romantycznych zakątków. W małych basenach portowych kołyszą się lekko na wodzie drewniane, przeważnie żółte łodzie rybaków, którzy bezpośrednio z nich sprzedają swój połów. Los często zsyłał na miasto tragiczne wydarzenia. 

Niewiele kolonialnych budowli przetrwało najazdy piratów, groźne burze, ogień i liczne w tym rejonie trzęsienia ziemi. Po trzęsieniu w 1906 r., które wręcz spustoszyło miasto, trzeba było znaczną jego część wznieść na nowo.

Również i ostatnie wstrząsy w 1971 r. pozostawiły po sobie wiele zniszczeń. Na szczęście można jeszcze, i to w samym centrum, znaleźć wiele budynków wiktoriańskich i neoklasycystycznych.

Na początku XX w. Valparaiso znane było jako perła Pacyfiku. Dzięki prawie 20 luksusowym hotelom, aktywnemu życiu mieszkańców, ożywionemu handlowi i międzynarodowej atmosferze miasto odebrało rangę stolicy, mniej barwnej i spokojniejszej.

Zabudowania portowe, magazyny, banki i okazałe centrum handlowe nowoczesnego w każdym calu Valparaiso ciągną się wzdłuż portu.

Liczne restauracje oferują wyśmienite potrawy z owoców morza. Pamiętając że Chile jest jednym z największych na świecie importerów łososia warto pokusić się na danie z tej popularnej na świecie ryby, która jednak w Chile ma niesamowity, niepowtarzalny smak.

Dla spacerujących nad brzegiem zimnego Pacyfiku jedną z atrakcji jest oglądanie fok tłoczących się na skalistej wyspie.

Bazylika Grobu Pańskiego

W klimacie świąt Wielkiej Nocy zapraszam do Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Przechodząc przez bramy starego miasta, wąskimi dróżkami wśród licznych arabskich sklepików dochodzi się do kościoła, który skrywa pamiątki ostatnich godzin Jezusa Chrystusa na ziemi: Kalwaria, miejsce śmierci oraz Grób, gdzie został złożony i skąd zmartwychwstał trzeciego dnia.

Pobożność chrześcijańska w tym samym miejscu lokalizuje także wiele innych wydarzeń związanych z męką, śmiercią i zmartwychwstaniem Pańskim.

Bezpośrednio po zmartwychwstaniu Chrystusa pusty grób musiał budzić zainteresowanie nie tylko Jego uczniów, ale i tych, do których dochodziła wiadomość o zmartwychwstaniu. Zburzenie Jerozolimy w 70 roku i spalenie świątyni Heroda sprawiły, że chrześcijanie jerozolimscy zaczęli cenić (czcić) Golgotę i grób jako miejsca święte więcej niż zgliszcza świątyni, zalegające górę Syjon.

Nic też dziwnego, że cesarz Hadrian, który w trzydziestych latach II wieku stłumił powstanie żydowskie pod wodzą Bar Kochby, bezlitośnie rozprawił się ze wszystkimi pamiątkami i świętościami zarówno żydów, jak i chrześcijan, których na terenie Palestyny traktował na równi, jako buntowników. Grób Jezusa zasypano.

W 326 roku św. Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, przybyła do Jerozolimy, aby odnaleźć grób Chrystusa. Kierowała się tradycją. Odgruzowano grób. Obok niego odnaleziono drzewo krzyża. Cesarz polecił wybudować bazylikę, która miała według planów charakter kompleksu budowli; obejmowała trzy pomieszczenia: Bazylikę Grobu, nazwaną Anastasis - Zmartwychwstanie, Martyrion dla przechowywania drzewa krzyża świętego i innych relikwii oraz skałę samej Golgoty.

W czasach Konstantyna ukończono budowę Bazyliki Grobu Pańskiego i uroczyście ją poświęcono 14 września 335 roku. Na tę uroczystość przybył do Jerozolimy sam cesarz Konstantyn Wielki, a opis zarówno budowli, jak i etapów jej wznoszenia pozostawił nam Euzebiusz z Cezarei, świadek tych wydarzeń. Potwierdzają to również inni autorzy z IV wieku, a wśród nich znani nam już św. Cyryl Jerozolimski oraz Egeria.

Kult tych miejsc świętych wzrósł, gdy w roku 351 ukazał się na niebie wielki znak świetlanego krzyża, rozpostarty między Golgotą i Getsemani. O tym wydarzeniu wspomina się wiele w ówczesnych dokumentach. Najcenniejszy jest list, który bezpośrednio po obserwacji tego zjawiska napisał św. Cyryl, biskup Jerozolimy, do cesarza Konstancjusza. Zaznacza on, że krzyż jako znak na niebie pojawił się po uroczystości Pięćdziesiątnicy, a więc Zesłania Ducha Świętego, że był widoczny, ponieważ jaśniał bardziej niż słońce. Oglądało ten znak na niebie całe miasto mniej więcej od godziny 9 rano przez kilka godzin. Sam Cyryl był świadkiem tego zjawiska. Znak widzieli zarówno wierzący chrześcijanie, żydzi, jak i poganie.

Być może, iż to wydarzenie przyczyniło się, a może nawet zadecydowało, że na Golgocie ustawiono wielki, drogocenny krzyż ze złota i drogich kamieni. Wydarzyło się to około 428 roku. Jest to również jeden z dowodów na to, iż na tym miejscu składano niezwykle cenne dary. Opis tych kosztowności podaje jeden z pielgrzymów w VI wieku. Bazylika Grobu Pańskiego i przestrzeń między nią a Golgotą zamieniły się w jeden wielki skarbiec o niespotykanym bogactwie. Nagromadzenie w jednym miejscu tak wielu cennych darów stało się łakomym kąskiem dla wrogów, którzy zdobyli Jerozolimę. Dokonało się to 20 maja 614 roku. Persowie zniszczyli miasto. Wśród wielu łupów wywieźli również ów drogocenny krzyż, stojący na Golgocie.

W 20 lat później Jerozolimę zdobył kalif Omar - przeszła ona w ręce mahometan. Następny wielki dramat rozegrał się 16 października 1009 roku, gdy kalif egipski El Hakim kazał zniszczyć do fundamentów wszystkie kościoły chrześcijańskie. Padła wtedy również Bazylika Grobu Pańskiego. Odbudowano ją w 40 lat później, rozbudowana została przez Krzyżowców. Zasadniczo w tym kształcie przetrwała do naszych czasów. Bazylika to również namacalny dowód  podziału chrześcijan.

O Bazylikę Grobu Chrystusa spierają się do dnia dzisiejszego różne Kościoły chrześcijańskie.

Zasady współżycia chrześcijańskich wspólnot na terenie świątyni regulowały w historii prawa nadawane przez sułtanów Kairu, a od 1517 Istanbułu. Od 1852 obowiązuje na terenie bazyliki tzw. Status quo.

Ten swego rodzaju kodeks praw i obowiązków określa nie tylko godziny celebracji liturgicznych, lecz dosłownie wszystko, co dotyczy życia wspólnot kościelnych rezydujących na terenie bazyliki, dzień po dniu, miesiąc po miesiącu, rok po roku.

Golgota. Orygenes w III wieku, powołując się na tradycję żydowską, identyfikuje miejsce ukrzyżowania Chrystusa z grobem praojca Adama (Golgota lub Miejsce Czaszki): „tak jak wszyscy umierają w Adamie, tak też w Chrystusie wszyscy będą ożywieni”. Kaplica Adama pod Kalwarią przypomina o tej tradycji.

Euzebiusz z Cezarei, jeszcze przed rozpoczęciem prac podjętych z polecenia imperatora Konstantyna (327-335), napisał: „Miejsce Czaszki, gdzie Chrystus został ukrzyżowany, można do dziś zobaczyć w Aelia (Jerozolima), na północ od góry Syjon”.

Relikwia Krzyża, znaleziona w czasie prac budowlanych na dnie cysterny, wkrótce zajęła należne jej miejsce na szczycie skały, którą chrześcijanie uważają za pępek i centrum świata (Cyryl Jerozolimski, IV w.). Euzebiusz z Cezarei (ok. 340r.) szczegółowo relacjonuje okoliczności odnalezienia grobu Chrystusa pod potężnym nasypem ziemnym z czasów imperatora Hadriana (135r. p. Ch.). Opowiada on o tym, jak cesarz Konstantyn (krótko po 325r.) polecił zburzyć pogańskie świątynie i szukać grobu głęboko ukrytego w ziemi: „wówczas, wbrew wszelkiej nadziei, ukazał się… czcigodny i najświętszy świadek zbawczego Zmartwychwstania”. Wydrążony w skale Grób czczony był we wnętrzu wspaniałej bazyliki aż do dnia jej zburzenia z rozkazu kalifa Hakema w 1009r.

Jedyną pozostałością trzyczęściowej konstantyńskiej świątyni (Martyrion, Triportico i Anastasis), zachowaną do naszych czasów, jest rotunda Anastasis.

Inne części budowli pochodzą z czasów wypraw krzyżowych (1141r.). W środku Anastasis znajduje się dwuczęściowa kaplica Grobu Pańskiego (8 x 5,9 m; wysokośċ 5, 9 m). Kaplica to malutkie pomieszczenie, na wejście do którego każdego dnia czeka tłum wiernych.

Po długim oczekiwaniu w kolejce schylając się wchodzi się do Kaplicy Anioła -to właśnie tutaj anioł ukazał się kobietom przybyłym w niedzielę wielkanocną do grobu Jezusa. W centrum kaplicy znajduje się kwadratowy ołtarzyk. Jego mensa zrobiona jest z fragmentu więszego bloku skalnego. Jest to jedyna pozostałośċ po kamieniu wspomnianym w ewangeliach. Miał on byċ zatoczony u wejścia do grobu Jezusa. Rozbito go w czasie najazdu perskiego.Z tego miejsca wchodzi się do właściwego grobu.

Krótka modlitwa przy kamieniu, na którym złożono ciało Chrystusa jest najważniejszym momentem każdej pielgrzymki do Ziemi Świętej.

Niestety, ilość osób, które chcą tego doświadczyć jest tak duża, że w Grobie można pobyć tylko kilka sekund.

Dla prawosławnych jedną z największych świętości znajdujących się w bazylice, jest kamień, na którym ciało Chrystusa zostało namaszczone i owinięte w całun przed złożeniem do grobu. Znajduje się tuż obok, poniżej Golgoty.

Jest podłużny, wiszą nad nim bogato zdobione lampy. Prawosławni godzinami potrafią leżeć na zimnej posadzce całując ten kamień, dotykając go, przytulając i płacząc nad nim.

Huaca Pucllana

Lima, Ciudad de los Reyes - „Miasto Królów”, oficjalnie została założona przez Francisco Pizarro 18 stycznia 1535 r. W wiekach XVI i XVII stała się najważniejszą i najpotężniejszą metropolią hiszpańskiej Ameryki. Była również centrum działalności handlowej i kulturalnej Wicekrólestwa Peru aż do XVIII wieku. Taka jest oficjalna, współczesna historia miasta.W wielu miejscach Limy znajdują się zabytki świadczące o dużo starszych korzeniach Miasta Królów. Do tajemniczych pozostałości przeszłości należy piramida Huaca Pucllana - świątynia preinkaska z niewielkim muzeum.Znajduje się ona na obrzeżach reprezentacyjnej dzielnicy Miraflores. Około roku 500 w tym miejscu istniało centrum ceremonialne i administracyjne znane jako Huaca Pucllana.Zajmowało powierzchnię około 15 hektarów. Zostało odkopane stosunkowo niedawno. W 1925 roku amerykański antropolog Alfred Kroeber natrafił na starożytny cmentarz w miejscu budującego się osiedla. Przez wiele lat Huaca Pucllana była nic nie znaczącą górą przeobrażoną w wysypisko śmieci.Dopiero brak terenów pod nowe budowle w atrakcyjnej dzielnicy Miraflores spowodował, że rozpoczęto niwelację góry piasku - wtedy odkryto pod wierzchnia warstwą ziemi misterną budowlę z błotnych cegieł. Piramida Huaca Pucllana powstawała w latach 200 – 700 po Chrystusie w ramach tzw. kultury Lima. Kultura ta rozwijała się w dolinach rzek Chancay, Chillón, Rímac i Lurín. Jej przedstawiciele budowali duże centra ceremonialne i ekonomiczne o charakterze miejskim.Huaca Pucllana to piramida, która była swego rodzaju centrum ceremonialnym dla kultury Lima. W jej obrębie nie znaleziono śladów osadnictwa - mieszkali przy niej tylko kapłani.Archeologiczną sensacja było znalezienie w piramidzie nietkniętego grobowca z mumią kobiety. W grobowcu znajdowały się również szczątki dwojga innych dorosłych i dziecka. Wcześniej archeolodzy natrafili w Huaca Pucllana na 30 grobowców, ale wszystkie były naruszone bądź uszkodzone.Mumia znajdowała się w głębokiej jamie obudowanej częściowo już nakruszonymi cegłami. Na twarzy miała drewnianą maskę. Obok mumii leżały różne narzędzia i przedmioty, w tym ceramika i tkaniny.
Piramida ciągle jest odkopywana i rekonstruowana. Huaca Pucllana jest jednym z najważniejszych zabytków w Limie, nie tylko ze względu na jego wielkości, ale przede wszystkim na kulturowy dowód, który pozwala archeologom, antropologom, etnografom zrekonstruować część prekolumbijskiej historii Limy.
Kto ma troszkę więcej czasu na zwiedzenie piramidy może aktywne uczestniczyć w odkrywaniu prekolumbijskiej historii Limy.
Po wzięciu udziału w wykładach na temat historii miejsca i warsztatu pracy archeologów można samemu rozpocząć prace przy wykopie, oczywiście pod czujnym okiem zawodowców.







Po zakończeniu zwiedzana dobrym sposobem na uzupełnienie spalonych kalorii jest posiłek w przylegającej do piramidy luksusowej restauracji Huaca Pucllana. Serwowane w niej dania zaspokoją delikatne podniebienie każdego smakosza.