Brasilia

Są miasta organiczne, rosnące przez wieki, od małej osady do metropolii. I są takie, które pojawiły się nagle, wskutek czyjegoś kaprysu czy przemyślanej politycznej decyzji. Wyrosły bez korzeni – od razu przybierając dojrzałą formę wymyśloną przez projektantów.

Właśnie tak powstała Brasilia - stolica Brazylii od 1960 roku (czyli od zdetronizowania Rio de Janeiro). 

O tym, by ulokować miasto w głębi lądu, ponad tysiąc kilometrów od morza (1200 km od Rio), zdecydował w 1955 r. prezydent Juscelino Kubitschek. Jednak sam pomysł pojawiał się już sto lat wcześniej – mówiono, że dzięki temu kraj się będzie harmonijniej rozwijał (tj. nie tylko na wybrzeżu, ale i w środku), a stolicy nie zagrozi atak obcej floty. 

Brasilia miała być piękna i nowoczesna. Ogłoszono konkurs, nadeszły projekty. Zwyciężył Lucio Costa i jego projekt miasta, które widziane z góry kształtem przypominałoby samolot. Miasta idealnego i uporządkowanego: z usytuowanymi na głównej osi - „kadłubie samolotu” - budynkami administracyjnymi i rządowymi (które projektował Oscar Niemeyer); z częścią mieszkalną na „skrzydłach”. 

Charakterystyczny pejzaż miasta tworzą dwie osie: oś wschód – zachód to część funkcjonalna i monumentalna miasta, zaś północ-południe, wygięta w łuk jest częścią mieszkalną. Są tu ciekawe osiągnięcia architektury, jak gmach parlamentu, budynek katedry czy Ministerstwa Spraw Zagranicznych. 

Symbol Brasilii – gmach parlamentu Congresso Nacional – zbudowano w kształcie olbrzymiej wagi. Sala, gdzie obradują deputowani i kopuła, w której zbiera się senat są zrównoważone optycznie przez dwa wieżowce w środku. Gmach katedry przypomina koronę, przy czym znaczna część katedry znajduje się pod ziemią. 

Miasto idealne można zaplanować. Ale nie można go zrealizować. Brasilia – zaprojektowana dla pół miliona ludzi – ma obecnie 2 miliony mieszkańców. Rzeczywiście, udało się wciągnąć rzesze w głąb kontynentu - tyle że początkowo byli to fachowcy i robotnicy pracujący przy budowie, a z czasem biedota szukająca lepszego życia. Te „nadprogramowe” półtora miliona gnieździ się teraz w powstających wokół miastach- satelitach. 

Wad jest zresztą więcej. A najważniejsza jest chyba ta, że Brasilia to miasto obce kulturowo. Obecną stolicę największego państwa Ameryki Południowej wybudowano na Płaskowyżu Centralnym (Planalto Central) na wysokości 1000 m n.p.m. w sąsiedztwie sztucznego jeziora Paranoa. 

Brasilia jest miastem, które w zamysłach swoich twórców, miało być ucieleśnieniem nowoczesności, jednak historia związana z jego powstaniem jest niezwykle mistyczna. Pewnej nocy, włoski zakonnik Dom Bosco (założycielowi zakonu Salezjanów), przyśnił się prezydentowi Kubitschek w wizji, w której zobaczył „nową ziemię wybraną”, „krainę mlekiem i miodem płynącą”.

Widzenie to było tak dokładne, że zakonnik określił nawet równoleżniki, między którymi powstać miał ów nowy raj. Nie wiemy na ile prezydent Kubitschek, ojciec Brasilii, kierował się sennymi widzeniami, ale duchowa obecność Dom Bosco jest dziś w stolicy wciąż zauważalna: ma on piękny kościół, parę kaplic, a jego imieniem nazywane są ulice i osiedla mieszkaniowe. 

Samej Brasilii daleko jednak do mistycyzmu, aczkolwiek dla ogromnej armii zamieszkujących ją urzędników państwowych, miasto to mogło okazać się rzeczywiście „krainą mlekiem i miodem płynącą”. Stolica, w założeniu, miała być idealnym miejscem do życia. Wbrew założeniom, Brasilia jest jednak miastem trudnym do życia, właśnie dlatego, że jest na wskroś modernistycznym, sztucznym tworem.

Brak jej rzeczywistego, naturalnego centrum, bo za takie na pewno nie można uznać głównej stacji metra, brudnego dworca autobusowego i domu handlowego, przypominającego z wyglądu Domy Towarowe Centrum w latach 80-tych. 

Także główna arteria miasta, wzdłuż której umiejscowione są najważniejsze budynki, nijak nie sprawia wrażenia miejsca przyjaznego mieszkańcom. Jest to 12-to pasmowa jezdnia, przedzielona pasem zieleni, pozbawiona jakichkolwiek sklepów, barów czy kawiarni. Poza zwiedzaniem słynnej katedry i muzeum, w centrum nie ma zupełnie nic do roboty. 

Gdzie toczy się więc normalne życie? Każdy samolot ma skrzydła, nie inaczej Brasilia. Znajdujące się tam dzielnice mieszkalne, podzielone są na tzw. quadras. Każda z nich, ma w zamierzeniu stanowić samodzielny organizm, złożony z kilku bloków, różnej jakości i standardu, uliczki handlowej ze sklepami i świątyni (w każdej quadrze innego wyznania).

Tak jak quadry różnią się standardem, tak uliczki handlowe jakością oferowanych usług. W jednej nie da się kupić chleba, ale można za to ubrać psa w całkiem wymyślne ubranko. Przeważają drogie restauracje, fryzjerzy i drogerie. Poruszanie się miedzy quadrami transportem publicznym jest możliwe, ale trudne. Większość mieszkańców stolicy nie wysiada więc z aut. 

Samochód jest zresztą kluczem do funkcjonowania w Brasilii. Większość terenów rekreacyjnych, jezioro, centra handlowe, ambasady, w których pracuje znaczna część mieszkańców miasta, są właściwie niedostępne bez własnego transportu. 

Brasilia jest miastem, które fascynuje architektów. Betonowe konstrukcje, w klimacie Brazylii wymagają albo ciągłej konserwacji, albo wyglądają jak nasze komunistyczne bloki po 20 latach bez remontu.
Brasilia jest wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Praga

Praga (Praha) - stolica Republiki Czeskiej - to jedno z najpiękniejszych miast Europy i świata, corocznie odwiedzane przez miliony turystów.Leży w centrum Europy - oddalona około 600 km od Morza Bałtyckiego, 700 km od Morza Północnego i 700 km od Morza Śródziemnego. Rozciągająca się na 496 km2. Liczy 1 200 000 mieszkańców. Za jej początek uznaje się rok założenia Zamku Praskiego – 870. Jednak na tych terenach pierwsze osiedla ludzkie pojawiły się już w epoce neolitu.

W 1918 roku, po zakończeniu I wojny światowej, Pragę ustanowiono stolicą nowego państwa - Republiki Czechosłowackiej, a w 1993 roku samodzielnej Republiki Czeskiej.

Praga jest jedną z najbardziej niezwykłych stolic świata, odwiedzaną przez turystów z najdalszych zakątków ziemi. Miasto zachwyca niezwykłą zabudową, obfitującą w gotyk i barok, choć bardziej spostrzegawczy znajdą tu cały przekrój architektury europejskiej lat minionych. Właśnie ogrom zabytków i zagospodarowanie przestrzeni stanowią w znacznej mierze o atrakcyjności tego niezwykłego miasta. Taki stan rzeczy istnieje od 1784 r. – połączono wtedy Stare Miasto, Nowe Miasto, Josefov, Małą Stranę i Hradczany w jeden organizm miejski.

Spacerując uliczkami Pragi odczuwa się niezwykłą atmosferę tego miejsca. Wzbogaca ja smak czeskiego piwa, które w niejednej piwiarni waży się w oparciu o własną, wieloletnią recepturę. Wszystko to sprawia, że miasto nawiedza ogromna rzesza turystów - jest to chyba jedyną większą wadą stolicy Republiki Czeskiej.

Ogromna liczba wież oraz wież widokowych spowodowała, że Pragę zaczęto nazywać także miastem „stu wieży”. W chwili obecnej stolica liczy ich około 500. Praga zwana też jest "Złotą Pragą", "złotym okrętem na Wełtawie", "Matką Miast" lub "Sercem Europy", swoim urokiem i klimatem czaruje zarówno turystów jak i jego rdzennych mieszkańców.

Na V wiek naszej ery datowane jest przybycie pierwszych Słowian na tereny dzisiejszej Pragi. Około roku 870 powstał Zamek Praski, będący zalążkiem przyszłego miasta. Założyli go pierwsi Przymyślidzi. Kupiec arabski Ibrahim Ibn Jakub, w swoich zapiskach pochodzących z roku 965, wspomina Pragę jako miasto zbudowane z kamienia i wapienia, żywy ośrodek handlowy. W roku 973 miasto stało się siedzibą pierwszego na tych terenach biskupstwa, które podlegało metropolii mogunckiej.

W 1070 powstała Kapituła Wyszogrodzka i pojawiły się pierwsze romańskie budowle w dzisiejszym Vysehradzie. Około 1170 roku wybudowano w Pradze pierwszy most kamienny, most Judyty. W 1230 Stare Miasto otrzymało prawa miejskie, a w 1338 prawo do zbudowania ratusza. Pod rządami Karola IV Praga przeżywała największy rozkwit w swojej historii. W 1348 założył on Uniwersytet i Nowe Miasto. W roku 1357 rozpoczęto budowę kamiennego Mostu Karola. W roku 1419 w Pradze miała miejsce słynna defenestracja katolików czyli wyrzucenie przez okno ratusza Nowego Miasta rajców miejskich. Rozpoczęły się wojny husyckie.

Od 1526 roku Praga pozostawała pod rządami Habsburgów, władców Cesarstwa Austriackiego. W latach 1584-1612 w mieście swoją siedzibę miał tu dwór cesarski Rudolfa II. W roku 1618 przez okno zostali wyrzuceni cesarscy namiestnicy (druga praska defenestracja), co stało się bezpośrednia przyczyną wojny trzydziestoletniej. W wyniku klęski czeskich protestantów pod Białą Górą, w roku 1620 Praga utraciła swoje znaczenie i na długie lata pozostawała w cieniu i władaniu Wiednia.W 1784 nastąpiło połączenie czterech miast praskich w jedną całość. W 1787 miała tu miejsce światowa premiera opery Don Giovanni Wolfganga Amadeusza Mozzarta, którą mistrz skomponował specjalnie dla mieszkańców miasta. W roku 1968 miastojest główną areną praskiej wiosny. W 1974 ruszył pierwszy wagon praskiego metra. Tutaj swoją siedzibę ma największa w Europie Środkowej biblioteka - Praska Biblioteka Uniwersytecka, której zbiory ocenia się na ponad 4 mln woluminów.

Praski Ośrodek Opieki nad Zabytkami ma pod swoją opieką około 1700 obiektów zabytkowych. W roku 1992 całe zabytkowe centrum Pragi zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Do najbardziej atrakcyjnych zabytków czeskiej stolicy zaliczane są: Zamek na Hradczanach, Rynek Starego Miasta, Mala Strana, Josefov, Wyszhrad, Brama Prochowa, Most Karola, Klasztor Benedyktynów, Kaplica Betlejemska.

Most Karola (Karlův most) na Wełtawie to chyba najsłynniejsze miejsce w Pradze. Nic w tym mieście nie może się równać z jego popularnością. I to zarówno wśród turystów, jak i wśród miejscowych. Jest najczęściej odwiedzanym miejscem w Pradze i bez względu na porę roku i dnia, zawsze ktoś tu jest. Na moście jest najpiękniej wieczorem, gdyż stąd najlepiej można podziwiać wspaniale oświetlony zamek.

Most łączy dwie stare dzielnice Pragi: Malá Strana i Staré Město. Ma prawie 516 metrów długości i około 9,50 metra szerokości. 17 łęków spoczywa na 15 filarach. Jest najstarszym zachowanym mostem kamiennym na świecie, oczywiście rozpatrując to w kategoriach takiej a nie innej rozpiętości przęseł. Początkowo nazywany był Mostem Kamiennym lub Mostem Praskim, a nazwa Most Karola przyjęła się dopiero około roku 1870. Do 1741 roku był jedynym w Pradze mostem na Wełtawie.

Obecnie otwarty jest tylko i wyłącznie dla ruchu pieszego, choć dawniej kursował na nim nawet tramwaj konny i elektryczny, a do 1950 roku odbywał się tu normalny ruch samochodowy. Budowę mostu rozpoczęto w 1357 roku, za panowania cesarza Karola IV, na miejscu wcześniejszego, pochodzącego z XII wieku mostu kamiennego, zniszczonego przez powódź. Budowę zlecono najsłynniejszemu praskiemu architektowi epoki gotyku, Peterowi Parlerowi, który wówczas miał lat 28.

W okresie baroku most ozdobiono 30 posągami świętych. Na jednej z balustrad umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą św. Janowi Nepomucenowi, gdyż podobno właśnie w tym miejscu wrzucono go, na rozkaz króla Wacława IV, do Wełtawy. Obecnie rzeźby, we względu na zgubne działanie warunków atmosferycznych, zastąpione są kopiami, o czym mało kto z podziwiających je turystów wie.

Na wschodnim końcu mostu możemy podziwiać Staromiejską wieżę mostową (Staroměstská mostecká věz). Po drugiej stronie, na zachodnim końcu mostu, znajdują się dwie wieże mostowe Malej Strany (Malostranské mostecké věze).

Kręta ulica Karlova jest jakby przedłużeniem mostu w kierunku Starego Miasta, a niegdyś była najważniejszą ulicą prawobrzeżnej Pragi, łącząc Most Karola z Rynkiem Staromiejskim. Panuje tu niemal tak wielki ścisk, jak na samym moście. Najstarszym i najważniejszym rynkiem Pragi jest Rynek Starego Miasta. Zazwyczaj jest on szczelnie wypełniony rodowitymi Prażanami i całą masą turystów mówiących w niemal każdym języku świata.

Można tu zobaczyć cała gamę atrakcji turystycznych, rozpoczynając od cudownych zabytków, z których wymienić należy przede wszystkim: Kościół Marii Panny nad Tynem i Ratusz Staromiejski.

Zamek na Hradczanach (Prazský hrad) to historyczna budowla reprezentacyjna Pragi, mieszcząca się w dzielnicy Hradczany. Wg księgi rekordów Guinessa jest największym zamkiem na świecie, jeśli chodzi o zajmowaną powierzchnię, gdyż rozlokowany wokół trzech dziedzińców, zajmuje łącznie 45 hektarów. Dla Czechów jest tym samym, a może nawet i czymś ważniejszym, czym dla Polaków jest Kraków.

Pod koniec IX wieku pierwszy historyczny książę przemyślidzki, Borzywoj I przeniósł swoją siedzibę z Lewego Hradca na wzgórze nad Wełtawą, gdzie, jak świadczą znaleziska archeologiczne, na pagórku zwanym Żiżi od wieków odbywały się zgromadzenia plemienne Czechów i gdzie składano ofiary pogańskim bożkom.

W tym miejscu Borzywoj kazał wybudować chrześcijański kościół pod wezwaniem Marii Panny i otoczyć go rowem. Także tutaj ustawiono kamienny tron, na którym zasiadał każdy późniejszy nowy książę.

Budowę zamku właściwego rozpoczął prawdopodobnie syn Borzywoja I, Spitygniew I. Książę Wacław postawił rotundę św. Wita, w której przechowywano relikwie świętego, będące darem od króla Henryka I Ptasznika. Po założeniu diecezji rotunda uzyskała status katedry.

Z rozkazu Sptygniewa II, w 1060 roku zburzono rotundę św. Wita i na jej miejscu postawiono bazylikę, poprzedniczkę późniejszej gotyckiej katedry. Dzisiaj Zamek Praski mieści kancelarię prezydenta Republiki Czeskiej.

Ogrody należące do zamkowego kompleksu są miejscem odpoczynku nie tylko turystów, ale przede wszystkim mieszkańców Pragi.

3 lipca 1883 roku w Pradze urodził się niemieckojęzyczny pisarz pochodzenia żydowskiego: Franz Kafka.