Manufaktura

Izrael Poznański w 1871 roku zakupił po zachodniej stronie Nowego Miasta w Łodzi parcele wzdłuż ulicy Ogrodowej pod przyszłą fabrykę płótna. W latach 1872 – 1892 zaczęto budować fabrykę według projektu Hilarego Majewskiego.

Do końca XIX wieku na prawie 30 hektarach powstał kompleks, który był największą fabryką kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego, znacjonalizowaną w 1945 r., wpisaną do rejestru zabytków w latach 1971 – 1993. Od roku 2006 mieści się w nim centrum handlowe Manufaktura. 

W kompleksie fabryk Izraela Poznańskiego znajdowały się: tkalnie, przędzalnia, bielnik, apretura, farbiarnia, drukarnia tkanin, wykańczalnia, oddział naprawy i budowy maszyn, ślusarnia, odlewnia, parowozownia, gazownia, remiza strażacka, magazyny, bocznica kolejowa, kantor fabryczny, pałac właściciela i budynki mieszkalne dla robotników.

29 października 1889 r. firma Poznańskiego, podobnie jak inne łódzkie przedsiębiorstwa bawełniane, została przekształcona w spółkę akcyjną. Oficjalna nazwa zakładów brzmiała: „Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych I.K. Poznańskiego w Łodzi”. Rozrastające się zakłady Poznańskiego zatrudniały z biegiem lat coraz więcej pracowników: w 1865r. – 70 robotników, w 1879 – już 426 robotników, w 1906 – przeciętny stan zatrudnienia wynosił 6800 ludzi. 

W czasach PRL fabryka nosiła nazwę: Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Juliana Marchlewskiego, który w XIX w. pracował w fabryce, prowadząc działalność socjalistyczną wśród robotników. To właśnie w niej toczy się fabuła powieści Ziemia Obiecana Władysława Reymonta. 

Dziś na terenie fabryki mieści się Manufaktura – jedno z największych centrów handlowo – usługowo - rozrywkowych nie tylko w Polsce, ale i w Europie Środkowej. Otwarcie centrum Manufaktura nastąpiło 17 maja 2006 r. po pięciu latach opracowywania projektu i prawie czterech latach renowacji. 

Powierzchnia całego centrum wynosi 27 ha. Przebudowa dawnej fabryki została tak wykonana, aby częściowo zachować dawną atmosferę tego miejsca. Wizytówką kompleksu jest pięciokondygnacyjna przędzalnia bawełny z czerwonej nieotynkowanej cegły przy ul. Ogrodowej, powstała w latach 1877 – 78. Pozostałe budynki na terenie Manufaktury mają zbliżony wygląd, ale wielkością ustępują przędzalni.

Wyjątkiem jest tylko główna galeria sklepowa, która jest zupełnie nową konstrukcją zbudowaną ze szkła i stali. Jest ona jednak niższa od otaczających ją budynków ceglanych, dzięki czemu nie widać jej z zewnątrz.

Dominują tu zatem stare, pofabryczne budynki z czerwonej, nieotynkowanej cegły, które zostały jednak całkowicie przebudowane wewnątrz. Zamysł wpisuje się w rewitalizacyjne działania, popularne w miastach o przeszłości przemysłowej – mające na celu zachować atmosferę urbanistyczną z przeszłości z nowoczesnym zastosowaniem budowli.

W sumie rewitalizacją objęto kilkanaście hal i budynków poprodukcyjnych, zaliczonych obwieszczeniem Konserwatora Miasta Łodzi w 1971 r., wraz z przyległym pałacem, do czterech najcenniejszych zabytków przemysłowych miasta. 

Jedno z wejść na teren Manufaktury prowadzi przez dawną, główną bramę fabryczną przypominającą łuk triumfalny, z odrestaurowanymi żeliwnymi wrotami i mechanicznym, w pełni sprawnym zegarem. 

Na terenie Manufaktury odrestaurowano w sumie 90 000 m² obiektów z cegły, stworzono m.in. ponad 3 hektarowy rynek, wybudowano parkingi na 3500 samochodów, posadzono 600 drzewek w wieku 5 lat. W Manufakturze poza sklepami znajdują się m.in. centrum rozrywki, kompleks kulturalny (oddział Muzeum Sztuki, Kinderplaneta, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Muzeum Fabryki), kompleks ok. 60 restauracji i kawiarni, centrum samochodowe.

Na rynku organizowane są koncerty, zawody sportowe i różnorodne imprezy. Latem część terenu zajmuje piaszczysta plaża, a zimą lodowisko.

Na odcinku 300 m zbudowana została na nim najdłuższa w Europie fontanna, której woda jest wieczorem podświetlana i sprawia wrażenie, jakby tańczyła w rytm puszczanej z głośników muzyki.

Amfiteatr Flawiuszów

Wiele miejscowości ma budynek lub pomnik będący jej symbolem. Do jednego z najbardziej znanych na świecie symbolów miast należy rzymski Amfiteatr Flawiuszów, od średniowiecza potocznie nazywany Koloseum.

Jest to również jedna z najwspanialszych budowli antycznych, które dotrwały do naszych czasów, świadcząca o doskonałym poziomie architektury i budownictwa Imperium Rzymskiego. Już w VII wieku głoszono, że „dopóki stoi Koloseum, stać będzie także Rzym, kiedy Koloseum przestanie istnieć, przestanie istnieć także Rzym, a z końcem Rzymu nastąpi koniec świata.” Kiedyś ukazywało potęgę Rzymu, dzisiaj budzi respekt i zachwyt zwiedzających. 

Amfiteatr zaprojektował nieznany nam architekt wychowany w środowisku grecko-rzymskim, który wykorzystał doświadczenie budowlane kilku pokoleń, uzupełniając je kilkoma innowacyjnymi rozwiązaniami własnymi. Budowa Koloseum rozpoczęła się w ok. 70 lub 72 r. po Chrystusie na polecenie założyciela dynastii Flawiuszów, cesarza Wespazjana, który nakazał  wznieść tę budowlę na miejscu sztucznego jeziora ozdabiającego Domus Aurea – Złoty Dom cesarza Nerona. Wespazjan, który doszedł do władzy przez pucz wojskowy, chciał w ten sposób zaskarbić sobie względy ludu rzymskiego, niezbędne do konsolidacji zdobytej władzy. Jako sławny generał-zwycięzca – pogromca powstania żydowskiego w Palestynie, cesarz dysponował dużymi zasobami finansowymi oraz wielką masą jeńców-niewolników.  

W 80 r. syn i następca Wespazjana, cesarz Tytus, uroczyście otworzył amfiteatr, oferując ludowi rzymskiemu studniowe igrzyska, w których zabito ok. 900 skazańców-gladiatorów oraz ok. 5000 sztuk dzikich zwierząt. Przez następne wieki Koloseum było świadkiem tysięcy takich dni, w których ryk zabijanych bestii i krew rannych lub zabitych gladiatorów syciły żądzę zemsty i mocnej rozrywki tysięcy Rzymian. 

Średniowieczna nazwa „Koloseum”  pochodzi od ludowej nazwy 36-metrowego kolosa – posągu Nerona, który stał przez wieki tuż obok amfiteatru (zachowały się jedynie jego nieliczne fragmenty). 

Konstrukcja Koloseum była mistrzowskim dziełem. Budowla miała owalny kształt dwu połączonych ze sobą teatrów greckich. Widzowie mieli dobry widok ze wszystkich miejsc. Rzymianie zastosowali do budowy ruchome rusztowania. Umożliwiało to równoczesną pracę niewolników na wszystkich odcinkach budowy. Stosowali również zaprawę betonową (którą wynaleźli), a konstrukcję wzmacniali metalowymi ramami.
Amfiteatrowi nadano kształt elipsy o długości 188 m i szerokości 156 m, obwodzie 524 m i wysokości 48,5 m. Składał się z 4 kondygnacji sklepionych krzyżowo, na których biegną rzędy korytarzy i schodów. Trzy kolejne rzędy łuków wspierały z zewnątrz kolumny doryckie, jońskie i korynckie, czwarty najwyższy rząd zdobiły korynckie pilastry, między którymi pierwotnie były zawieszone tarcze z brązu. W podziemiach amfiteatru znajdowały się pomieszczenia dla gladiatorów, zbrojownie, magazyny, klatki dla zwierząt. 

Arena - drewniana podłoga pokryta kilkucentymetrową warstwą piasku (nazwa pochodzi od słowa łacińskiego harena - piasek) była wyjątkowo duża (86×54 m) i doskonale widoczna z każdego miejsca amfiteatru. Kilka centymetrów piasku na arenie miało wchłaniać krew. W podłodze były zamontowano zapadnie oraz podnośniki, wykorzystywane przy wprowadzaniu i wyprowadzaniu zwierząt biorących udział w igrzyskach. 

Wokół areny było podium (suggestum), na którym mieścił się tron imperatora oraz miejsca dla jego rodziny i senatorów. Dalej zasiadali trybuni ludu, wojskowi oraz przedstawiciele możniejszych rodów plebejskich. Na trybunach obowiązywał podział według płci i statusu społecznego. Najbardziej odległe miejsca (ok. 50 m nad sceną) zajmowały kobiety, niewolnicy i biedota. Na widowni znajdowało się ponad 50.000 ponumerowanych miejsc siedzących i kilka tysięcy miejsc stojących. 

Do Koloseum prowadziło 80 wejść (vomitoria), oznaczonych numerami (zachowały się oznaczenia wejść od nr XXIII do LIV), umożliwiających bardzo szybkie opuszczenie amfiteatru przez widzów. W wielu publikacjach mówi się jakoby widzowie Koloseum mogli je opuścić w ciągu 5 – 6 minut. Nie jest to do końca zgodne z prawdą. Taką możliwość mieli widzowie zajmujący dolne i środkowe rzędy. Widzowie z górnych rzędów musieli przejść korytarzem o ukośnym stropie, który ma w najwyższym miejscu około 2,2 metra, co spowalniało ich wychodzenie. Prawdopodobnie takie rozwiązanie miało na celu umożliwienie patrycjuszom opuszczenie obiektu bez konieczności mieszania się z plebsem. Wiele współczesnych stadionów ma system wychodzenia oparty na rozwiązaniach z Koloseum. 

Budowla nie miała stałego dachu, jednak w czasie deszczowych lub bardzo słonecznych dni była przykrywana wielkim, wodoodpornym płótnem (velarium).

W Koloseum odbywały się igrzyska, które obejmowały zapasy, walki gladiatorów, walki z dzikimi zwierzętami oraz bitwy morskie, tzw. naumachie. Naumachie mogły odbywać się w pierwszym okresie po wybudowaniu Koloseum. W późniejszym czasie uniemożliwiło je zabudowanie areny dwukondygnacyjnymi piwnicami. 

W  248 r. w ramach obchodów 1000–lecia Rzymu urządzono w Koloseum rzeź dzikich zwierząt pochodzących z terenu całego Cesarstwa. Ostatnie igrzyska w Koloseum odbyły się dopiero w 528 roku.
Mimo, że Koloseum zachowało się do dzisiaj, to w jego wnętrzu niewiele pozostało z oryginalnych elementów zdobiących trybuny i ściany. W 217 r. arena i najwyższe kondygnacje uległy zniszczeniu w wyniku ogromnego pożaru, w kolejnych latach trzęsienia ziemi i mniejsze pożary kolejno niszczyły poszczególne partie amfiteatru. Pod koniec VI wieku wewnątrz amfiteatru wybudowano mały kościół, a arenę przekształcono w cmentarz.

Około 1200 roku rodzina Frangipani przejęła Koloseum i ufortyfikowała je, używając jako zamku. W XIV wieku, po wielkim trzęsieniu ziemi w 1349 r. Koloseum stało się kopalnią kamienia budowlanego (stąd pochodzą bloki użyte do budowy m.in. Palazzo Venezia czy Palazzo Barberini). 

Niepewny los Koloseum trwał do 1744 r. - wtedy papież Benedykt IV poświęcił go i ogłosił miejscem męczeństwa chrześcijan. Od drugiej połowy XVIII w. w każdy Wielki Piątek odbywa się tutaj Droga Krzyżowa pod przewodnictwem papieża. 

Koloseum do dzisiaj jest dumą Rzymu i wzbudza zachwyt każdego, kto przyjeżdża do Wiecznego Miasta. 7 lipca 2007 r.  Amfiteatr Flawiuszów został wybrany  jednym z siedmiu nowych cudów świata.